Legendy uświęcone. Twórczość J. R. R. Tolkiena a chrześcijaństwo

Sam Tolkien o swoim najpopularniejszym dziele powiedział, że jest ono „zasadniczo religijne i katolickie; początkowo niezamierzenie, lecz w poprawkach świadomie”. Nie od dziś wiadomo też, że oksfordzki Profesor był osobą głęboko wierzącą. Sporadycznie pojawiają się nawet opinie sugerujące wyniesienie go na ołtarze. Kwestia tzw. „chrześcijańskości Tolkiena” to jednocześnie temat wywołujący liczne kontrowersje, zarówno wśród osób sytuujących się poza wiarą w Chrystusa, jak i trwających w niej. Uniwersalnym argumentem w dyskusjach jest przemieszanie elementów pogańskich i chrześcijańskich.

Rozkwit popularności J.R.R. Tolkiena w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku spowodował, iż na biurko pisarza zaczęły spływać listy. Jeden z nich został napisany przez człowieka, który przedstawił się jako „niedowiarek, a w najlepszym razie człowiek o uczuciach religijnych kiełkujących późno i niejasno”. W liście tym pisał w następujący sposób: „Pan tworzy świat, gdzie wiara wydaje się być wszędzie bez widzialnego źródła, niczym światło niewidzialnej lampy”. Spośród wielu świadectw mówiących o teistycznym odczytaniu Władcy Pierścieni to jest z pewnością najciekawsze. Wśród krain Śródziemia nie spotykamy wszak świątyń, nie słyszymy modlitw. Członkowie Drużyny Pierścienia mają silną motywację do wzięcia udziału w misji, ale nie wykrzykują: „Bóg tak chce!” Nie widać podstawowych elementów, które kojarzą się z wiarą, jednak wszędzie unosi się jej duch.

Sam Tolkien o swoim najpopularniejszym dziele powiedział, że jest ono „zasadniczo religijne i katolickie; początkowo niezamierzenie, lecz w poprawkach świadomie”. Nie od dziś wiadomo też, że oksfordzki Profesor był osobą głęboko wierzącą. Sporadycznie pojawiają się nawet opinie sugerujące wyniesienie go na ołtarze. Kwestia tzw. „chrześcijańskości Tolkiena” to jednocześnie temat wywołujący liczne kontrowersje, zarówno wśród osób sytuujących się poza wiarą w Chrystusa, jak i trwających w niej. Uniwersalnym argumentem w dyskusjach jest przemieszanie elementów pogańskich i chrześcijańskich. Pierwsi używają tego argumentu, by uzasadnić brak łączności Śródziemia z Chrystusem, drudzy zaś, by obronić czystość wiary przed naleciałościami pogańskimi.

Niniejsza pozycja, opisując związek między opowieściami o Śródziemiu a chrześcijaństwem, pragnie – unikając wymienionych skrajności – iść drogą wyznaczoną przez słowa samego profesora: „Ewangelia nie zniosła legend, ale je uświęciła”. Stąd właśnie jej tytuł. Zasadnicze zaś pytanie, jakie przyświecało jej powstaniu, to nie tyle: „czy Tolkien jest chrześcijański?”, ale „w jaki sposób Tolkien jest chrześcijański?”, „w jaki sposób to, co chrześcijańskie, nie zanegowało tego, co u Tolkiena ma proweniencję pogańską i mitoligoczną?”

Książka podzielona jest na cztery części. Pierwsza część, „Konstruowanie Śródziemia”, porusza aspekty filozoficzne i filologiczne dotyczące Ardy i jej mieszkańców. Część druga, „Teologia Śródziemia”, dotyczy różnorakich związków twórczości Tolkiena z Biblią, tradycją chrześcijańską i jej moralnością. Trzecia część, „Tolkien i jego Drużyna”, zwraca uwagę na osobę samego autora oraz idee, jakie przyświecały tym, którzy współtworzyli z nim oksfordzką „Drużynę Pierścienia” – nieformalny klub Inklingów. Wreszcie ostatnia grupa tekstów, „Ze Śródziemia na Ziemię”, kieruje nasz wzrok nie tyle na Czarodziejską Krainę, lecz raczej na tych, którzy się w nią zagłębiają, oraz na sposób, w jaki posługują się twórczością Tolkiena, by opisać otaczającą ich rzeczywistość.

Niniejsze teksty różnią się od siebie stylem, podejmowaną tematyką czy sposobem interpretowania tekstów Tolkiena. Są artykuły pisane zarówno przez osoby z tytułem profesorskim, jak i przez początkujących naukowców, a także przez tych, którzy na co dzień wykonują zupełnie inne zawody i zajęcia. Choć ambicje monografii są bezsprzecznie naukowe, część tekstów wykracza poza ramy warsztatu akademickiego. Wnoszą one jednak wiele światła tam, gdzie „szkiełko i oko” niewiele dostrzega.

W efekcie powstała książka-mozaika, której różnorodność może sprawiać wrażenie pewnego chaosu. Może jednak jest to ta sama cecha, która charakteryzowała pewnego malarza „grzebiącego się” w szczegółach bez praktycznego znaczenia albo kształtowała drogi grupy przyjaciół rozproszonych niespodziewanym atakiem orków? Jeśli tak, to podjęty wysiłek nie okaże się bezowocny, lecz stanie się inspiracją do dalszej refleksji nad poruszanymi tu tematami.

Legendy uświęcone. Twórczość J. R. R. Tolkiena a chrześcijaństwo

rok wydania: 2016

wydawnictwo: Wydawnictwo KUL

Spis treści:

I. Konstruowanie Śródziemia

Piotr Kryśka, Tolkienowska „Księga Rodzaju”. Ontologia i aksjologia świata Drużyny Pierścienia w Silmarillionie

Michał Rozmysł, Archetyp(y) Starego Mędrca w Śródziemiu. Kilka uwag o Istarich i Tomie Bombadilu

Konrad Dziadkowiak, Hierarchia u Pseudo-Dionizego Areopagity oraz w Legendarium J.R.R. Tolkiena

Alison Milbank, Tomasz z Akwinu pośród elfów: teologiczne wyjaśnienie literackiej mocy twórczości Tolkiena

II. Teologia Śródziemia

Maria Długołęcka, Trylogia Tolkiena jako epopeja chrześcijańska

Joanna Nakonieczna, Mit bohaterski – mit katolicki?

Ludwika Borzymek, Czas próby: potępienie i nadzieja. Związki Legendarium J.R.R. Tolkiena z Biblią

Hanna Grzbiela, „Dziewięciu Piechurów przeciwko Dziewięciu Jeźdźcom…” Arytmetyka Śródziemia, czyli ilu członków liczyła naprawdę Drużyna Pierścienia

Łukasz Zdunkiewicz, „Daleki przebłysk evangelium” jako zamysł twórczości J.R.R. Tolkiena

Magdalena Dudek, „Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich” (J 15, 13) – historia Berena i Lúthien jako zapowiedź osoby i misji Chrystusa

Alena Androsik, „Niech co dnia bierze pierścień swój i niech Mnie naśladuje”? Analiza porównawcza symboliki Jedynego Pierścienia i codziennego krzyża

Joanna Drzewowska, Elementy heretyckie w twórczości Tolkiena

III. Tolkien i jego Drużyna

Kinga Grodny, „[...] stawiam przed Tobą jedną wielką rzecz, którą trzeba kochać na ziemi: Najświętszy Sakrament [...]„. Teologiczna synteza medytacji Tolkiena nad Eucharystią

Katarzyna Doroszewska, Astronomiczne wątki w Opowieściach z Narnii C.S. Lewisa

Andrzej Sławomir Kowalczyk, Trzeci Inkling: motywy religijne i filozoficzne w powieściach Charlesa Williamsa

IV. Ze Śródziemia na Ziemię

Joanna Łastowska, Problem odbioru literatury fantastycznej w środowisku chrześcijańskim

Piotr Anicet Gruszczyński, Tolkienowskie inspiracje dla chrześcijańskiej wiary

Joanna Majewska, Tolkien a sprawa ukraińska – od sowieckich tolkienistów po hobbitów na Majdanie i oko Saurona w Moskwie

Tolkien

 

Podoba Ci się nasza inicjatywa?
Wesprzyj portal finansowo! Nie musisz wypełniać blankietów i chodzić na pocztę! Wszystko zrobisz w ciągu 3 minut ze swoje internetowego konta bankowego. Przeczytaj nasz apel i zobacz dlaczego potrzebujemy Twojego wsparcia: APEL O WSPARCIE PORTALU.

Siepomaga.pl: wolontariat, pomoc dzieciom, potrzebującym, zwierzętom
Tagi: , , , , ,

Podobne wpisy:

  • 18 lutego 2017 -- Andrzej Solak: Krucjata władcy elfów
    W latach 90. w Wielkiej Brytanii szereg ogólnopaństwowych plebiscytów na “książkę stulecia” dało zaskakujący wynik. Bezapelacyjne zwycięstwo – wyprzedzając dzieła m.in. Orwella, Wa...
  • 21 sierpnia 2014 -- Andrzej Solak: Po prostu Tolkien
    W ostatnich latach, gdy mowa o polityce rządu w sprawie oświaty, to czuję, że budzi się we mnie coś złego. Łajdackie rugowanie historii ze szkół, wyrzucenie z kanonu lektur dzieł p...
  • 14 maja 2014 -- Remigiusz Okraska: J.R.R. Tolkien wobec triumfu cywilizacji przemysłowej
    Nie będę spacerował z postępowymi małpami, wyprostowany i mądry po promenadzie, która wprost do przepaści prowadzi. Więc nie podejmę twej wędrówki znojnej przez równiny umysłu mono...
  • 20 lipca 2017 -- Pismo Tradycji Katolickiej „Zawsze Wierni” nr 4/2017
    W sprzedaży pojawił się nowy numer dwumiesięcznika Tradycji Katolickiej „Zawsze Wierni”, którego tematem przewodnim jest „Gietrzwałd – polska Fatima”. Na blisko 200 stronach jak zw...
  • 13 czerwca 2017 -- Joseph de Maistre: Inkwizycja Hiszpańska
    Wielkim klęskom politycznym, a zwłaszcza gwałtownym atakom na państwo można zapobiec lub odeprzeć je jedynie za pomocą równie gwałtownych środków. Prawda ta należy do najbardziej n...