Stanisław Tujaka: Co to jest naród według Józefa Kosseckiego

Józef Kossecki urodził się 18 stycznia 1936 roku w Kaliszu, zmarł 18 listopada 2015 roku w Warszawie. Niedawno obchodziliśmy 10 rocznicę śmierci Pana Docenta.

W 1958 roku Józef Kossecki utworzył wraz z Przemysławem Górnym opozycyjną organizację odwołującą się do tradycji przedwojennej endecji – Ligę Narodowo-Demokratyczną.

Z programu LND wynikało, że organizacja miała charakter kadrowy, a jej głównym celem był aspekt samokształceniowy – m.in. kształtowanie kadry działaczy politycznych, zdolnych do samodzielnego realizowania programu Ligi i studia nad sytuacją polityczną oraz praca nad dostosowaniem polskiej myśli politycznej do zmienionych warunków. Organizacja postawiła sobie również trudny i ambitny cel – stopniowego przenikania do wszystkich organizacji jawnie działających i aparatu państwowego, co w przyszłości będzie głównie udziałem Kosseckiego.

W 1960 roku organizacja została rozbita przez SB, a Józef Kossecki skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności. W następnych latach działalność Ligi działała w sposób niesformalizowany i opierała się na kontaktach środowiskowych prowadzonych pod innymi szyldami.

Po wyjściu z więzienia Kossecki początkowo nie angażował się w działalność polityczną, poświęcając się głównie pracy naukowej. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych nawiązał jednak kontakty z niektórymi wpływowymi osobami z ówczesnego establishmentu politycznego – m.in. płk. Zbigniewem Załuskim i red. Ryszardem Gontarzem. Dzięki temu Kossecki zaczął publikować artykuły w takich tytułach jak „Walka Młodych”, czy „Prawo i Życie”. W roku 1974 Kossecki wstąpił do PZPR po to, aby wpływać na nacjonalizujące skrzydło w partii i tym samym realizować cele statutowe Ligi. Jednocześnie działał w Towarzystwie Kultury Moralnej, zajmującym się obroną życia poczętego.

W 1978 roku Józef Kossecki wydał książkę: „Tajemnice mafii politycznych”, poświęconą działalności tajnych stowarzyszeń. W latach osiemdziesiątych Kossecki publikował m.in. w tygodniku „Rzeczywistość” i był sekretarzem do spraw propagandy Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”. Wydał też książkę: „Geografia opozycji politycznej w Polsce w latach 1976-1981”. W tym czasie jednoznacznie opowiedział się przeciw „Solidarności”, dopatrując się w jej kierowniczych i doradczych kręgach powiązań z zachodnimi ośrodkami dyspozycyjnymi, tak jak miało to miejsce w mniejszej skali w przypadku KOR-u. Jednocześnie nie identyfikował się z główną linią partii, a zwłaszcza z jej liberalnym i kosmopolitycznym skrzydłem związanym z Mieczysławem Rakowskim i Hieronimem Kubiakiem, którym publicznie zarzucał antypolską dywersję. To sprawiło, że został zwolniony z pracy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach.

Po przemianach ustrojowych w 1989 roku Józef Kossecki zaangażował się w działalność założonej przez Stanisława Tymińskiego Partii X, której był wiceprzewodniczącym, a następnie przewodniczącym. W wyborach parlamentarnych w 1991 roku Państwowa Komisja Wyborcza unieważniła 32 listy okręgowe ugrupowania, a w 1993 roku partia nie przekroczyła progu wyborczego. Po tych niepowodzeniach oraz na skutek konfliktów wewnętrznych partia uległa dezintegracji, a w konsekwencji rozwiązaniu, a sam Kossecki wycofał się z życia politycznego. Godna odnotowania jest natomiast rehabilitacja przez Sąd Najwyższy w 1992 roku Józefa Kosseckiego i innych działaczy Ligi Narodowo-Demokratycznej.

Józef Kossecki był człowiekiem wszechstronnie uzdolnionym. Ukończył Wydział Budownictwa Przemysłowego i Ogólnego Politechniki Śląskiej w Gliwicach, gdzie został zatrudniony jako asystent. Był adiunktem w Instytucie Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk, gdzie doktoryzował się w 1967 roku. Przedmiotem jego szczególnych zainteresowań badawczych była cybernetyka społeczna, a zwłaszcza działalność profesora Mariana Mazura, którego dorobek twórczo rozwijał. W późniejszych latach Józef Kossecki był pracownikiem naukowym w stopniu docenta w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach oraz na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie wykładał cybernetykę. Miał także wykłady zlecone w Wyższej Szkole Nauk społecznych przy PZPR oraz Akademii Sztabu Generalnego. Zajmował się także metacybernetyką oraz metodami walki informacyjnej.

Osobny rozdział stanowi zainteresowanie Józefa Kosseckiego teorią cywilizacji stworzoną przez prof. Feliksa Konecznego. Dorobek badawczy Feliksa Konecznego Kossecki starał się twórczo rozwijać i uwspółcześniać, wykorzystując do tego m.in. metody cybernetyczne. W powyższym zakresie stosował teorię systemów autonomicznych Mariana Mazura oraz teorię norm społecznych Leona Petrażyckiego, dzięki czemu opracował „Podstawy nauki porównawczej o cywilizacjach”, wydane w roku 1996. W ostatnich latach życia Józef Kossecki prowadził wykłady i seminaria w ramach Narodowej Akademii Informacyjnej, dotyczące między innymi nauki o cywilizacjach, cybernetyce i wojnie informacyjnej. Pozostawił po sobie grono kontynuatorów, którzy rozwijają jego spuściznę w ramach wspomnianej Narodowej Akademii Informacyjnej.

Definicja narodu

Naród jest to naczelny związek społeczny różnokrewny (nie pochodzący od wspólnego przodka), obejmujący swymi funkcjami całość życia społecznego, a w tym przede wszystkim porządek etyczny. W związku z tym Feliks Koneczny określa naród jako zrzeszenie cywilizacyjne, posiadające ojczyznę i język ojczysty oraz mające cele spoza materialnej walki o byt; podkreśla przy tym, że o ile państwo jest zrzeszeniem przymusowym, opartym na prawie, o tyle naród jest zrzeszeniem dobrowolnym, opartym na etyce. Wydaje się, że definicja Konecznego nie jest całkiem adekwatna w obrębie innych niż łacińska cywilizacji, dlatego też wyżej podaliśmy bardziej ogólną i nowoczesną definicję.

Państwo jest to naczelny związek społeczny różnokrewny obejmujący swymi funkcjami porządek formalno-prawny, może też obejmować (i obejmuje) inne dziedziny życia i związane z nimi normy społeczne – ale zawsze w formie prawnej. Warto w związku z tym zauważyć, że slogan „państwo prawne” jest tautologią, gdyż każde państwo ma swoje funkcje w dziedzinie stanowienia i stosowania prawa, zatem jest państwem prawnym. Państwo jest związkiem przymusowym opartym na sile zdolnej do egzekwowania prawa – reprezentowanej przez wojsko, policję, sady, więzienia i administrację państwową.

Naród jest związkiem opartym na etyce i dobrowolnie przestrzeganym autonomicznym prawie narodowym, który może funkcjonować nawet bez własnego państwa i jego aparatu przymusu – czego przykładem może być naród polski w okresie zaborów albo naród żydowski, który długo istniał bez własnego państwa.

Bardzo istotny jest okres , w którym narodowość przekształca się w naród i zaczyna dążyć do posiadania własnego państwa. Na przykład polscy narodowcy nie zauważyli początków procesu przekształcania się narodowości, które przed rozbiorami wchodziły w skład Rzeczypospolitej, w narody. Pociągnęło to za sobą istotne błędy polityczne, które przyczyniły się do tragicznych wydarzeń podczas II wojny światowej. Dzisiaj władze Rosji zdają się popełniać analogiczny błąd, nie zauważając istnienia ukraińskiej świadomości narodowej.

Aby powstał naród, musi powstać pojęcie narodu i związana z nim świadomość narodowa, a ponadto musi się ona przyjąć w większości społeczeństwa lub na początku przynajmniej w jego części odpowiednio licznej i wpływowej – czyli elicie narodowej, a ponadto posiadającej odpowiednie warunki, aby rozwijać i rozpowszechniać tę świadomość tak, by mógł powstać i rozwijać się naród obok państwa i uczynić to państwo zasadniczym elementem życia narodowego.

Proces powstawania narodu jest procesem socjocybernetycznym, który dla swego powstania potrzebuje programu, który określa jego zasadniczy cel – w tradycyjnym języku nazywa się to misją dziejową narodu – oraz metodę realizacji tego celu, czyli ogólną strategię jego osiągania.

W skład strategii wchodzi polityka międzynarodowa. Dla przykładu można wskazać współczesną amerykańską misję dziejową, którą jest krzewienie w świecie wolności i obrona praw człowieka, zaś strategią, którą kieruje się amerykańska polityka, jest dążenie do osłabiania, lub gdy trzeba nawet likwidowania, najsilniejszych systemów narodowych lub międzynarodowych, które mogą skutecznie przeciwstawiać się polityce USA.

W myśl tej strategii Stany Zjednoczone najpierw zwalczały imperializm niemiecki i jego sojuszników – podczas I i II wojny światowej. Następnie po II wojnie światowej dążyły do zniszczenia kolonializmu europejskiego, zwłaszcza brytyjskiego i francuskiego, gdy zaś imperializm radziecki na tym skorzystał i stal się potęgą konkurencyjną dla USA, doprowadziły do rozbicia imperium radzieckiego.

Feliks Koneczny wskazał, że warunki niezbędne do powstania świadomości narodowej spotykamy po raz pierwszy w starożytnej Italii. Jednocząca moc wspólnej świadomości narodowej, w okresie tragicznej drugiej wojny punickiej, sprzęgła dotychczas poróżnione ludy Italii w łonie jednego narodu. Zatem w cywilizacji rzymskiej spotykamy pierwszy w znanej nam historii naród, który jest prototypem innych narodów. To dziedzictwo starożytnego Rzymu przejęła w średniowieczu cywilizacja łacińska.

Świadomość narodowa powstawała początkowo w niewielkiej części społeczeństwa, aby następnie rozszerzyć się powoli na wszystkich jego członków, w związku z tym można mówić o dwóch etapach powstawania nowoczesnych narodów, które różnią się swymi funkcjami. Na pierwszym etapie chodzi o funkcję zewnętrzną -tj. o wyodrębnienie się od innych społeczności i uświadomienie sobie tej odrębności, na drugim natomiast etapie chodzi o powstanie i rozwój kultury narodowej oraz o jej upowszechnienie wśród wszystkich członków społeczeństwa.

W pierwszym etapie świadomość narodowa była udziałem tylko wąskiego grona osób, które stanowiły otoczenie władcy lub kolektyw kierujący państwem. Ta wąska grupa, z racji swej pozycji społecznej i funkcji politycznej, mogła wyjść poza partykularyzmy rodowo – plemienne i prowincjonalne oraz zacząć rozumieć znaczenie szerszych związków społecznych. Następnie świadomość narodowa stała się udziałem nieco szerszych grup ludności – w starożytności, w republice rzymskiej, całej społeczności ludzi wolnych (nie obejmowała tylko niewolników), a w średniowieczu w nurt życia narodowego włączyła się szlachta, co ogromnie rozszerzyło bazę ludnościową wszelkich działań narodowych, zarówno w postaci ekspansji, jak i obrony narodu.

W Polsce ten etap powstawania narodu rozpoczął się stosunkowo wcześnie – według Konecznego na przełomie XIII i XIV wieku, kiedy to za panowania Władysława Łokietka nastąpiła ostra konfrontacja z obcym żywiołem niemieckim, który masowo napłynął na ziemie polskie; powstały wówczas ostre konflikty na tle językowym i politycznym, które przyśpieszyły rozwój polskiej świadomości narodowej. Ponadto wystąpiły wówczas w Polsce ostre przeciwieństwa stanowe w postaci walki rycerstwa z mieszczaństwem o hegemonię społeczną. Rycerstwo było etnicznie polskie, zaś mieszczaństwo głównie niemieckie. W dodatku Polska toczyła wówczas wojny z państwem krzyżackim, które miało kulturę niemiecką.

Następnie, w miarę rozwoju kultury narodowej, postępuje proces całkowania wewnętrznego, który z jednej strony prowadzi do asymilacji lub eliminowania z życia narodu elementów o innym poczuciu narodowym, a z drugiej strony do zacierania się różnic wewnętrznych w narodzie. Towarzyszy temu procesowi silne dążenie do uzyskania lub utrwalenia suwerenności narodowej.

W procesie całkowania narodów europejskich widzimy przechodzenie od ostrych różnic stanowych epoki feudalizmu do nieco łagodniejszych zróżnicowań klasowych epoki kapitalizmu, aby na dalszym etapie tego procesu doprowadzić do powstania nowoczesnego narodu, obejmującego swą świadomością wszystkie warstwy, a swymi funkcjami wszystkie dziedziny życia społecznego.

Od czasu Wielkiej Rewolucji Francuskiej świadomość narodowa zaczyna rozszerzać się również na mieszczaństwo, a następnie również na robotników i chłopów. Rozwój ruchów robotniczych i chłopskich w poszczególnych krajach w istotny sposób przyśpiesza proces powstawania nowoczesnych narodów, analogicznie zresztą jak rozwój ruchów narodowych. Jedne i drugie ruchy wyrosły na społecznej bazie procesu powstawania nowoczesnych narodów, przy czym ruchy narodowe akcentowały funkcję zewnętrzną tego procesu, zaś ruchy klasowe funkcję wewnętrzną. Proces ten doprowadził do połączenia w jednym państwie narodów takich jak niemiecki czy włoski, a w dalszej konsekwencji do rozpadu imperiów i państw wielonarodowych, takich jak Austro-Węgry, wielkie imperia kolonialne, ZSRR, Jugosławia, a nawet Czechosłowacja.

Ludnościowa baza narodu poszerza się znacznie, a obudzona w nowych grupach ludności świadomość narodowa wpływa na istotne wzbogacenie kultury narodowej i kształtowanie się pojęcia interesu narodowego. Walka o podniesienie społecznej pozycji klas niższych wewnątrz poszczególnych społeczeństw była motorem rozwoju w okresie całkowania wewnętrznego narodów, natomiast po zakończeniu tego etapu zasadnicze konflikty społeczne przenoszą się na płaszczyznę międzynarodową. Klasy panujące nowoczesnych narodów, zamieszkujących kraje wysoko uprzemysłowione, dzięki eksportowi kapitału i technologii oraz wciąganiu uboższych od siebie krajów w pułapkę kredytową, a wreszcie narzucaniu im przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy polityki monetarystycznej, zaś przez UE polityki klimatycznej, hamującej rozwój ich gospodarki, główny ciężar wyzysku przeniosły na inne narody, a część przywłaszczonej za granica wartości dodatkowej, przeznaczyły na podnoszenie stopy życiowej własnych narodów, łagodząc dzięki temu w dużym stopniu ostrość dawnych przeciwieństw klasowych we własnych krajach. Można w związku z tym stwierdzić, że tak jak dawniej mieliśmy wewnątrz narodów klasy proletariuszy i klasy wyzyskiwaczy, tak dziś mamy całe narody proletariuszy i narody wyzyskiwaczy, a walka między nimi będzie w nadchodzącym okresie główną płaszczyzną walki narodowo – społecznej alias narodowo – klasowej. Świadome tego warstwy panujące w bogatych krajach Zachodu starają się bronić swego stanu posiadania tworząc tego rodzaju związki, broniące interesów krajów bogatych, jak Unia Europejska.

Zaprowadzony po II wojnie światowej system jałtański siłą hamował rozwój wielu narodów pod hasłem walki z nacjonalizmem, nic więc dziwnego, że po jego upadku sprzeczności między poszczególnymi narodami wybuchają ze zdwojoną siłą – zwłaszcza tam, gdzie pokrywają się ze sprzecznościami między różnymi cywilizacjami, jak to ma miejsce np. na terenach dawnego Związku Radzieckiego lub Jugosławii, a wielkie mocarstwa i służące im organizacje międzynarodowe (ONZ, NATO czy UE) są wobec tych konfliktów na dłuższą (strategiczną) metę bezradne.

Opracował Stanisław Tujaka

Fragment książki Józefa Kosseckiego pt. „Naukowe Podstawy Nacjokratyzmu”, Harfor Warszawa 2015.