Roman Dmowski o Żydach – Pisma Wybrane

Tematyka kwestii żydowskiej i separatyzmu społeczności wyznania mojżeszowego na ziemiach polskich od dawna budziła szereg kontrowersji i dyskusji. Miało to miejsce zarówno wśród historyków, politologów, socjologów, ale też zwykłych ludzi – świadomych na sprawy społeczne i geopolityczne. W niniejszej książce zebraliśmy trzy ważne przedwojenne dzieła dotyczące kwestii żydowskiej, sięgając do myśli jednego z najważniejszych działaczy narodowych w historii Polski – Romana Dmowskiego. Dotychczas ukazywały się one jako pojedyncze, małe wydania – na przykład Separatyzm Żydów i jego źródła, lub jako rozdziały w większych pracach, takich jak Świat Powojenny i Polska czy Przewrót.

Książka ta jest zaproszeniem do refleksji nad miejscem i rolą Romana Dmowskiego w dziejach polskiej myśli narodowej i polityki wobec mniejszości, w szczególności wobec społeczności żydowskiej. Ma ona pokazać, jak kształtowała się świadomość narodowa i jakie wyzwania niosło ze sobą funkcjonowanie wielonarodowej Polski na początku XX wieku i po odzyskaniu niepodległości. Lektura dzieł Dmowskiego pozwoli Czytelnikom nie tylko poznać trudne aspekty historii, ale także zrozumieć długofalowe konsekwencje poglądów, które miały istotny wpływ na kształt polskiej rzeczywistości społecznej i politycznej.

Jeden z ojców naszej niepodległości – Roman Dmowski – jako ideolog i polityk postrzegał kwestie narodowe w sposób silnie zdeterminowany przez idee narodowościowe i konserwatywno-katolickie wartości. W jego ocenie Polska miała być państwem jednolitym narodowo i kulturowo, w którym miejsce dla mniejszości narodowych, a zwłaszcza dla Żydów, po winno być ściśle określone i przede wszystkim… kontrolowane.

Analiza Dmowskiego dotykała złożonych zjawisk społecznych, politycznych i ekonomicznych, które według niego warunkowały relacje między Polakami a społecznością żydowską. Dmowski w szczególny sposób zwracał uwagę na tendencje izolacjonistyczne i autonomiczne w środowiskach żydowskich, co według niego stanowiło zagrożenie dla integralności narodowej Polski i stabilności społecznej, jak i gospodarczej. W wypowiedziach i pismach podkreślał konieczność walki z wszelkimi formami separatyzmu, które mogły się objawiać zarówno na płaszczyznach kulturalnej, jak i politycznej. Utożsamiał takie zjawiska z próbą osiągnięcia przez mniejszość żydowską specjalnego statusu, który mógł zagrozić idei równoprawnego i przede wszystkim jednolitego narodu polskiego

Książka ta ma na celu syntezę poglądów Dmowskiego w kwestiach żydowskich i dzięki skupieniu na jednym temacie 6 Przedmowa zarysowanym przez autora na tle ówczesnych realiów społeczno-politycznych i kulturowych, skłonienie Czytelnika do wyciągnięcia wniosków, analizy czy krytyki. Stanowisko Ro mana Dmowskiego wobec kwestii żydowskiej doprowadziło do sformułowania określonych postaw i działań, które miały dalekosiężne skutki. W tym kontekście rozważamy także, jak idee Dmowskiego zostały przyjęte lub odrzucone przez różne środowiska oraz jak zmieniały się one pod wpływem przemian zachodzących w Polsce i Europie na początku XX wieku.